مىگشت برگردند ، ولى خدا حفظشان كرد ، و در نتيجه از آن هزار نفر هفتصد نفر با رسول اللَّه ( ص ) باقى ماندند . مؤلف قدس سره : بنو سلمه و بنو حارثه دو قبيله از انصار بودند ، بنو سلمه از خزرج ، و بنو حارثه از اوس بودند . و در مجمع البيان است كه ابن ابى اسحاق و سدى و واقدى و ابن جرير و غير ايشان روايت كرده‌اند كه مشركين روز چهارشنبه اى از ماه شوال سال سوم هجرت در احد پياده شدند ، و روز جمعه رسول خدا وارد احد شد ، و روز شنبه نيمه ماه جنگ شروع شد ، و در اين جنگ دندانهاى رسول خدا ( ص ) شكست ، و زخمى از ناحيه صورت برداشت ، و مهاجرين و انصار بعد از فرار كردن برگشتند ، اما بعد از آن كه رسول خدا ( ص ) را تنها گذاشته و هفتاد نفر از اصحاب كشته شدند ، و رسول خدا ( ص ) با چند نفرى كه باقى مانده بودند دشمن را شكست دادند ، و مشركين ، اصحاب رسول خدا ( ص ) و از آن جمله حمزه را مثله كردند ، و به بدترين وجهى مثله كردند « 1 » . مؤلف قدس سره : روايات در داستان جنگ احد بسيار زياد است ، و ما در اينجا و در آينده جز اندكى از آنها را نقل نكرديم و تنها آن مقدارى را آورديم كه فهم معانى آياتى كه در شان اين داستان نازل شده متوقف بر اطلاع از آنها بود . پس آياتى كه در شان اين قصه نازل شده چند قسم است . 1 - آياتى كه تنها متعرض فشل و شكست بعضى از مسلمانان شده ، و يا آن عده اى كه تصميم گرفتند برگردند ولى برنگشتند ، و خداى تعالى دستگيريشان كرد . 2 - آياتى كه با لحن عتاب و ملامت در شان آن عده اى نازل شده كه آن روز رسول خدا ( ص ) را تنها گذاشته و از ميدان جنگ گريختند ، با اينكه خداى تعالى فرار از جنگ را قبلا بر آنان حرام كرده بود . 3 - آياتى كه متضمن ستايش كسانى است كه در اين واقعه قبل از شكست به شهادت رسيدند ، و قدمى به سوى فرار ننهاده ، آن قدر پايمردى كردند تا كشته شدند . 4 - آياتى كه مشتمل بر ثناى جميلى است بر كسانى كه تا آخر جنگ استقامت به خرج دادند و قتال كردند ولى كشته نشدند .

--> ( 1 ) مجمع البيان ج 1 - 2 ص 497 .